DIODOS.info
Όνομα Χρήστη:

Κωδικός:


Lost Password?

Register now!
 

 

 

 

Θεός και Φύση στο Δρόμο της Ανάστασης

 

 

« Ένας θεός πεθαίνει στην ακμή της νεότητάς του, αλλά αμέσως ανασταίνεται και επευφημείται ως χορηγός μιας νέας ζωής, όπως ο Άδωνις στις γιορτές των αρχαίων.»

 

 

Η γιορτή της Ανάστασης είναι η κεντρική γιορτή του έτους στην Ελλάδα. Μόνο ο Δεκαπενταύγουστος μπορεί να παραβληθεί μαζί της, περισσότερο όμως από την πλευρά του λαϊκού θρησκευτικού συναισθήματος και όχι συνολικά ως γιορτή. Η εποχή του έτους κατά την οποία γιορτάζεται η Ανάσταση δεν είναι καθόλου άσχετη με το κύρος της γιορτής.

 Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου των Ιωαννίνων Ν. Γ. Μερακλής σημειώνει πως είναι μια επιβλητική εαρινή γιορτή «με όλα τα εθνολογικά συμφραζόμενα που προϋποθέτει αυτή η “ώρα” του έτους, η οποία είναι εποχή της νεκρανάστασης της φύσης. Η νεκρανάσταση συμβολοποιείται προεξαγγελτικά με το θάνατο και την ανάσταση του Λαζάρου και κορυφώνεται με το θάνατο και την ανάσταση του Ιησού.»

Αν ο Μερακλής τονίζει την αντιστοιχία της ανάστασης του Χριστού με την ανάσταση της φύσης, ο μεγάλος λαογράφος Γεώργιος Μέγας πηγαίνει ακόμα παραπέρα και παραβάλλει την ανάσταση του Λαζάρου, η οποία είναι κατά τον Μερακλή «πρελούδιο» της ανάστασης του Χριστού, με αρχαίες λατρείες «όπου ένας θεός πεθαίνει στην ακμή της νεότητάς του, αλλά αμέσως ανασταίνεται και επευφημείται ως χορηγός μιας νέας ζωής, όπως ο Άδωνις στις ανάλογες γιορτές των αρχαίων».

Πραγματικά, ο Άδωνις συνδέεται στενά με τη γονιμότητα. Συλλαμβάνεται από τον παράφορο έρωτα της μητέρας του Σμύρνας προς τον πατέρα της, η οποία αμέσως μετά μεταμορφώνεται στο δέντρο σμύρνα. Μετά από εννιά μήνες ο φλοιός του δέντρου σκίζεται και γεννιέται ο Άδωνις. Η ομορφιά του ήταν τόσο μεγάλη που η Αφροδίτη, θέλοντάς τον μόνο για τον εαυτό της τον δίνει στην Περσεφόνη να τον φυλάει στον κάτω κόσμο, μαζί με τους νεκρούς. Θύμα της ομορφιάς του πέφτει όμως και η Περσεφόνη και αρνείται να τον παραδώσει στην Αφροδίτη όταν της τον ζητάει. Η διαμάχη των δύο θεών λύνεται από τον Δία, ο οποίος ορίζει ο Άδωνις να μένει το ένα τρίτο του χρόνου με την Περσεφόνη, ένα τρίτο με την Αφροδίτη και ένα τρίτο μόνος του. Τελικά όμως ο Άδωνις παραχωρεί και το δικό του χρόνο στην Αφροδίτη, μένοντας 8 μήνες μαζί της. Είναι νεκρός μαζί με την Περσεφόνη τους μήνες του χειμώνα ενώ ανασταίνεται την άνοιξη και ζει μαζί της τους γόνιμους μήνες του έτους, άνοιξη, καλοκαίρι. Όχι μόνο το όνομα, όχι μόνο ο τρόπος γέννησής του που δεν ήταν φυσικός αλλά έγινε με παρεμβολή του Θείου, αλλά και ο τρόπος λατρείας του (ο επιτάφιος θρήνος και η επιτάφια πομπή τη μια μέρα και η πανηγυρική του ανάσταση την άλλη) φέρνουν στο νου τη χριστιανική γιορτή της Ανάστασης και τον ίδιο τον Ιησού.

Δεν είναι μόνο ο Άδωνις όμως. Ο Γιαν Κοτ γράφει πως ο «αναστημένος Διόνυσος κατέβηκε στην κόλαση για να απελευθερώσει τη νεκρή μητέρα του Σεμέλη. Ύστερα ανέβηκε στον Όλυμπο και έγινε δεκτός στον κύκλο των αθανάτων. Η Σεμέλη μεταμορφώθηκε σε Περσεφόνη που μόλις αρχίζει ο χειμώνας πηγαίνει στον κάτω κόσμο και ξαναγυρίζει στον επάνω με το τέλος του χειμώνα, για να σμίξει με τον ανοιξιάτικο Διόνυσο. Προς τιμήν του Διόνυσου γιορτάζονταν τα Διονύσια, ενώ προς τιμήν της Περσεφόνης και της Δήμητρας τελούνταν τα πιο σημαντικά Μυστήρια της αρχαιότητας, τα Ελευσίνια. Και οι δύο λατρείες τελούνταν την άνοιξη και το νόημά τους ήταν η αναγέννηση της φύσης και η γονιμότητα.

Οι θεοί που σχετίζονταν με τη γονιμότητα όμως, δεν ήταν προνόμιο αποκλειστικά των Ελλήνων.

Ο πιο γνωστός μη ελληνικός θεός της γονιμότητας ήταν ο αιγυπτιακός Όσιρις. Σύμφωνα με τον μύθο, τον Όσιρη τον σκότωσε ο θεός Σηθ, τον έκοψε σε 14 κομμάτια, όπως και στο μύθο του Διονύσου, και τα σκόρπισε στη γη. Η Ίσις όμως, αδελφή και γυναίκα του Όσίρη, μαζί με την αδελφή της Νέφθυ βρήκαν και έθαψαν όλα τα κομμάτια εκτός από τον φαλλό. Έτσι, ο Όσιρις αναστήθηκε και ζει ως άρχοντας του κάτω κόσμου, ενώ ο φαλλός του ζωογονεί κάθε χρόνο την Αίγυπτο με τις πλημμύρες του Νείλου. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι αφιέρωναν την κεντρική γιορτή γονιμότητας στον Όσιρη, στην οποία παρουσιαζόταν δραματοποιημένη η περιπέτειά του ενώ κατασκευαζόταν ο «κήπος του Όσιρη», μια μήτρα στο σχήμα του γεμάτη με σπόρους που βλάσταιναν και πίστευαν ότι αυτός χαρίζει την αθανασία αφού νίκησε τον ίδιο το θάνατο.

Η ελληνική Ανάσταση, τουλάχιστον όσον αφορά το πώς καταγράφεται στη λαϊκή συνείδηση, συνδέεται στενά με τις πανάρχαιες όσο και παγκόσμιες γιορτές της άνοιξης και αυτό είναι ένα από τα στοιχεία που την κάνει την πιο σημαντική γιορτή του έτους. Ο τρόπος με τον οποίο αντιδρά ο λαός απέναντι στη γιορτή όμως δεν είναι άσχετος και με την ίδια την ουσία της, όπως τουλάχιστον καταγράφεται στα κείμενα των ευαγγελιστών. Ο Μυστικός Δείπνος είναι μια κλασική περίπτωση γονιμοποιού θυσίας, όπου ο άρτος αντιπροσωπεύει το σώμα και ο οίνος το αίμα. Οι ανθρωπολόγοι και οι αρχαιολόγοι ήδη μισόν αιώνα πριν έχουν καταγράψει περιπτώσεις ανθρωποθυσιών σε διάφορες φυλές κυνηγών όπου όλοι έτρωγαν από ένα μικρό κομμάτι του θυσιασμένου και έπιναν μια γουλιά από το αίμα του για να αποκτήσουν τη δύναμή του στο πλαίσιο γιορτών γονιμότητας. Το σώμα και το αίμα έγιναν σε πιο εξελιγμένα κοινωνικά στάδια σπόροι, ψωμί, ζώα. Πίνουμε το αίμα του Θεού (Θεία Κοινωνία), τρώμε το σώμα Του (Αντίδωρο) και ανήμερα την Ανάσταση επαναλαμβάνουμε τη θυσία. Όσον αφορά το τυπικό είμαστε «παγκόσμιοι άρα Έλληνες» όπως θα το έθετε ο Νίτσε. Όσον αφορά τη φιλοσοφία, την ερμηνεία της θυσίας είμαστε χριστιανοί, Έλληνες, και τα δύο μαζί, ή ό,τι άλλο θέλουμε. Η σπουδαιότητα της γιορτής της Ανάστασης –σε άκρα αντίθεση με το εβραϊκό Πάσχα- βρίσκεται ακριβώς στο ότι ανοίγει τις πύλες των υπογείων ρευμάτων που ενώνουν το δόγμα με τη μυστική λατρεία, το παρελθόν με το παρόν, το εθνικό με το διεθνές, τον παγανισμό με την ευσέβεια. Και όλα αυτά με τον πιο απλό τρόπο: τη χαρά, το χορό, το τραγούδι, την ευωχία και, πάνω απ’ όλα, με τη λέξη-κλειδί της άνοιξης, την αγάπη!

 



 
Powered by © e4U e4u.gr 1997-2008