DIODOS.info
Όνομα Χρήστη:

Κωδικός:


Lost Password?

Register now!
 

 

 

 

Wilhelm Reich

Όταν η ψυχή ξαναβρήκε το σώμα

 

 

της Ζακλίν Ηλιοπούλου

 

Η λέξη «ψυχοσωματικά» είναι από τις πιο διαδεδομένες στο καθημερινό λεξιλόγιό μας. Παρότι κάθε άνθρωπος μπορεί να τη χρησιμοποιεί δίνοντας μια διαφορετική «απόχρωση» στη βασική σημασία της, η ίδια η λέξη αποτελεί μια τομή. Διαχωρίζει στην ουσία τις δύο κατευθύνσεις της ψυχολογικής προσέγγισης του ανθρώπου: αυτή που θεωρεί ότι το σώμα δεν μετέχει άμεσα στις ψυχικές διεργασίες και αυτή που θεωρεί τις κατηγορίες σώμα και ψυχή ως αλληλοεξαρτώμενες και σε κατάσταση αμοιβαίας αλληλεπίδρασης.

Προς αποφυγήν παρεξηγήσεων, όταν μιλάμε για κατευθύνσεις δεν εννοούμε σχολές. Στην ίδια κατεύθυνση μπορεί να ανήκουν πολλές σχολές και με σημαντικές διαφορές μεταξύ τους. Η κατεύθυνση είναι κάτι που διαμορφώνεται «ιστορικά», θα λέγαμε, όταν η θεωρία και η πρακτική μιας σχολής έχει κατασταλάξει, οπότε μπορεί να κριθεί με βάση πραγματικά και όχι υποθετικά δεδομένα. Σ’ αυτό το πλαίσιο, δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι ο Φρόιντ –και πολλοί από τους επιγόνους του- έβλεπαν τις ψυχικές διεργασίες ως κάτι το αυτόνομο στο οποίο δεν μετείχε το σώμα. Οι βασικές φροϋδικές ψυχολογικές δομές, το Αυτό, το Εγώ και το Υπερεγώ, βρίσκονται μέσα σε έναν χώρο που ονομάζεται «ψυχή», την οποία ο ψυχαναλυτής πρέπει να ερευνήσει για να τα ανακαλύψει. Για καθετί που συμβαίνει στον ψυχαναλυόμενο υπάρχει μια αιτία και έτσι η αναζήτηση είναι πολύ συγκεκριμένη και υπακούει στη σχέση αιτίας-αποτελέσματος.

Εδώ θα πρέπει να σημειώσουμε ότι θα ήταν πολύ δύσκολο, ακόμα και για μια μεγαλοφυία όπως ο Φρόιντ, να υπερβεί τις βασικές επιστημονικές συνιστώσες της εποχής του. Αυτό θα προϋπέθετε τη διατύπωση καταρχάς μιας θεωρίας περί μεθόδου και περί φύσεως και ακολούθως τη διατύπωση της θεωρίας που θα αφορούσε ένα μικρό τμήμα της φύσης, τις ψυχολογικές διεργασίες του ανθρώπου. Μολονότι ο Φρόιντ έζησε παράλληλα με τον Αϊνστάιν (στο πλαίσιο της θεωρίας της σχετικότητας διατύπωσε την αρχή διατήρησης της υλοενεργείας, δηλαδή ότι η ποσότητα ενέργειας στο σύμπαν είναι σταθερή επειδή η ύλη μετατρέπεται σε ενέργεια αλλά και η ύλη σε ενέργεια)και τον Πλανκ (πατέρα της κβαντικής θεωρίας), η έκρηξη της σύγχρονης φυσικής που αμφισβήτησε το ορθολογιστικό μοντέλο σκέψης στις επιστήμες ήρθε αργότερα, μετά το 1920, όταν ο Φρόιντ είχε ήδη ολοκληρώσει το θεωρητικό του μοντέλο.

Για να καταλάβουμε καλύτερα το θεωρητικό εμπόδιο που έθετε η ανάπτυξη των φυσικών επιστημών της εποχής του στη σκέψη του Φρόιντ, αρκεί να πούμε (σχηματικά βέβαια) ότι για την κβαντική φυσική δεν υφίσταται η έννοια της ύλης όπως στην κλασική φυσική, αλλά τα πάντα είναι ενέργεια και ανταλλαγές ενέργειας. Ο Φρόϊντ, σωστά για την εποχή του, θεωρούσε τον εγκέφαλο ως ένα υλικό «κουτί» μέσα στο οποίο βρίσκονται διάφορα κέντρα τα οποία παράγουν τα άυλα συναισθήματα και κωδικοποιούν τις εμπειρίες. Χωρίς αυτό να είναι λαθεμένο (τουλάχιστον όσον αφορά τη δυνατότητα που μας δίνει να αποκρυπτογραφούμε το νόημα των ενεργειών ή και των παρενεργειών της ανθρώπινης δράσης – άλλωστε μια απόδειξη της μεγαλοφυίας του Φρόιντ βρίσκεται ακριβώς στην εμπλοκή του νευρικού συστήματος στις ψυχικές διαδικασίες) δεν μπορούσε να ανταποκριθεί, ως μοντέλο, στις σύνθετες απαιτήσεις της αλληλεπίδρασης σώματος-ψυχής, δηλαδή, στην ουσία, για τις φορτίσεις, αποφορτίσεις και ανταλλαγές ενέργειας που ελάμβαναν χώρα σε ένα ενιαίο ενεργειακό σύνολο για το οποίο μόνο σχηματικά πια μπορούμε να μιλάμε διαχωριστικά με τους όρους «σώμα» και «ψυχή».      

Στον αντίποδα της αντίληψης του Φρόιντ βρίσκεται ένας μαθητής του, ο Βίλχεμ Ράιχ. Ο Ράιχ αποκατέστησε το σπασμένο νήμα σώματος-ψυχής, μίλησε για τη σχέση τους και τόνισε τη σημασία του σώματος στις ψυχικές διεργασίες, αποδεικνύοντάς τη πειραματικά. Ο οργασμός έπαιξε σημαντικό ρόλο στο σύστημα του Βίλχεμ Ράιχ, αφού τον είδε ως μία διαδικασία που βοηθάει τον οργανισμό να «απορροφά» τους «κραδασμούς» των ψυχικών εντάσεων και των δυσκολιών προσαρμογής στο κοινωνικό περιβάλλον. Η σωστή «χρήση» του οργασμού βοηθάει το άτομο να κατακτήσει την ψυχική του ισορροπία ενώ στην αντίθετη περίπτωση η προσαρμογή του γίνεται προβληματική. Ο Ράιχ συνειδητοποίησε έγκαιρα ότι όταν μιλάμε για οργασμό μιλάμε βασικά για ενέργεια και ανταλλαγή ενέργειας και διατύπωσε τη θεωρία του για την οργόνη, τη ζωτική κοσμική ενέργεια, της οποίας η στασιμότητα είναι υπεύθυνη για πολλές ψυχικές και σωματικές παθήσεις. Εισήγαγε την έννοια της αυτορρύθμισης, η οποία συνδέεται άμεσα με την άποψή του για τον οργασμό. Σύμφωνα με τη θεωρία της αυτορρύθμισης, εφόσον ο οργασμός και η ενεργειακή ισχύς του είναι έννοια-κλειδί για την ψυχική ισορροπία και την κοινωνική συμπεριφορά του ατόμου, η κοινωνία πρέπει να επιτρέπει την ικανοποίηση των σεξουαλικών παρορμήσεών του και να μη θέτει τεχνητά εμπόδια που οδηγούν σε φορτίσεις που εντέλει καταλήγουν σε αντικοινωνική συμπεριφορά. Από την άλλη, κάτι τέτοιο δεν θα είχε ως αποτέλεσμα όχι τη μετατροπή της κοινωνίας σε μια ζούγκλα λαγνείας, όπως υποστήριζαν οι ηθικολόγοι, αλλά αντίθετα στο σεβασμό της ελευθερίας έκφρασης και της προσωπικότητας των άλλων, αφού πια η απελευθέρωση από τα σεξουαλικά ταμπού θα βοηθούσε στην ύπαρξη μιας ελεύθερης κοινωνίας της οποίας τα μέλη θα μπορούσαν να ρυθμίζουν τα ίδια τις σχέσεις τους χωρίς εξωτερική βία.

Ο Βίλχεμ Ράιχ χλευάστηκε και συκοφαντήθηκε σχεδόν όσο κανείς άλλος επιστήμονας, διαγράφτηκε από την ψυχαναλυτική εταιρεία της Βιέννης και πέθανε σε φυλακή στις ΗΠΑ, στη χώρα που κατέφυγε μετά την επικράτηση του ναζισμού στη Γερμανία και την Αυστρία. Παρότι κάποιες από τις απόψεις του δεν μπόρεσαν να ολοκληρωθούν κατά τη διάρκεια της ζωής του (κυρίως η θεωρία του για την οργόνη, η οποία αποτέλεσε και την αφορμή για τη φυλάκισή του στις συντηρητικές και ψυχροπολεμικές –τότε- ΗΠΑ), σήμερα αναγνωρίζεται ως ο σκαπανέας της σύγχρονης ψυχολογίας. Η «ενεργειακή» βάση που έθεσε στην ψυχολογία μελετήθηκε, εμπλουτίστηκε, επεκτάθηκε και στη συνέχεια αποτέλεσε τον συνδετικό ιστό των πιο σύγχρονων ρευμάτων της ψυχολογίας όπως η γκεστάλτ, η βιοενεργητική, η ενεργητική του πυρήνα και η βιοσύνθεση.

Παρά τις διαφορές τους, κοινές συνισταμένες αυτών των ρευμάτων, τα οποία θα εξετάσουμε σε άλλο σημείωμά μας αναλυτικά, είναι:

Η τοποθέτηση του ανθρώπου ως ολότητα (σώμα-ψυχή) στη διαδικασία της προσέγγισης των ψυχολογικών του εκφράσεων.

Η αποδοχή της αρχής ότι όλες οι βασικές λειτουργίες έχουν σχέση με τη ροή ενέργειας προς τον οργανισμό.

Η ενέργειά μας και η χρήση της από μας επηρεάζουν το χαρακτήρα μας. Η ισορροπία μεταξύ φόρτισης και αποφόρτισης ενέργειας και η εναρμόνιση αυτής της διαδικασίας με το περιβάλλον αναδεικνύεται σε σημαντικό στοιχείο ισορροπίας για το ίδιο το άτομο.

Πρόκειται για αρχές που σήμερα είναι ευρύτατα αποδεκτές και αποτελούν τη βάση τόσο για ευρέως εφαρμοζόμενες ασκήσεις εναρμόνισης του ατόμου με τον εαυτό του και το περιβάλλον όσο και για ψυχοθεραπεία. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι προσεγγίσεις άλλων σχολών είναι εξ ορισμού λαθεμένες ή ανεπαρκείς. Απλούστατα, σε τελική ανάλυση, ο άνθρωπος που θέλει να βοηθηθεί και ο επιστήμονας που το βοηθά αποτελούν μία ενότητα. Η σχέση τους έχει καθοριστική σημασία για τη βοήθεια που θα παρασχεθεί και η μέθοδος είναι ένα από τα στοιχεία που συνθέτουν αυτή τη σχέση. Με λίγα λόγια μπορεί σε έναν άνθρωπο να «ταιριάζει» η κλασική ψυχανάλυση, σε κάποιο άλλο η βιοενεργητική και σε ένα τρίτο ένας συνδυασμός πρακτικών. Ούτως ή άλλως η ψυχολογία, όπως κάθε επιστήμη, συνεχώς εξελίσσεται, καινούργια στοιχεία προστίθενται στα ήδη υπάρχοντα και ο δογματισμός πάντα έφερνε τα αντίθετα των προσδοκώμενων αποτελέσματα.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



 
Powered by © e4U e4u.gr 1997-2008