DIODOS.info
Όνομα Χρήστη:

Κωδικός:


Lost Password?

Register now!
 

 

 

 

 

Ο Κόσμος του Ονείρου στη Ψυχοθεραπεία

 

 

 

 της Αγγελικής Κρίμπαλη

 

« Είδες στον ύπνο σου εκκλησιά, τιμή και καλό ριζικό σε περιμένει»       Λαϊκή Ρήση

«Κάθε όνειρο πραγματεύεται το πρόσωπο του ίδιου του ονειρευόμενου»  Freud

«Στην ονειρική λειτουργία δεν βλέπω τίποτα που να μην δανείζεται στοιχεία και     μόνο της ζωής που βιώθηκε»      Breton

«Τα όνειρα είναι αθώα»      Rycroft

 

 

Τα όνειρα

 

Τα περισσότερα βιβλία σχετικά με τα όνειρα που βασίζονται σε ψυχιατρικές- ψυχολογικές θεωρήσεις κα είναι ευρύτερα γνωστά σε ειδικούς και μη, παρουσιάζουν κυρίως τις οπτικές για τα όνειρα που ανέπτυξαν  ο Freud και ο Jung. Τα όνειρα ωστόσο φαίνεται να απασχολούσαν τους ανθρώπους από πολύ παλαιότερα. Στην αρχαία Ελλάδα για παράδειγμα, η ερμηνεία των ονείρων διαφόρων ηρώων εξυπηρετούσε την πλοκή της αρχαίας τραγωδίας. Ο Ιπποκράτης πίστευε ότι μπορεί να αξιοποιήσει τα όνειρα στη διάγνωση ασθενειών, ο Ηράκλειτος και ο Αριστοτέλης θεωρούσαν τα όνειρα ως φυσιολογικά  προϊόντα του μυαλού κατά τη διάρκεια του ύπνου, ενώ ο Αριστοτέλης, έχοντας προσέξει πως και τα ζώα ονειρεύονται, αμφισβητούσε τη μεταφυσική διάσταση των ονείρων.

 

Όνειρα: συγκάλυψη ή αποκάλυψη του ασυνείδητου;

 

Την αντίληψη περί των ονείρων ως φυσιολογικών προϊόντων του ύπνου ξαναβρίσκουμε στα τέλη του 19ου και αρχές του 20ου αιώνα στο δυτικό πολιτισμό, στο έργο του Φρόιντ και του Γιουνγκ. Παράλληλα με αυτή την οπτική δυο ακόμη λιγότερο γνωστές προσεγγίσεις  αρχίζουν να διαφαίνονται. Η πρώτη από αυτές απορρίπτει εντελώς την ενασχόληση με τα όνειρα, θεωρώντας τα,  βιολογικά υποπροϊόντα του ύπνου, ενώ η δεύτερη χαρακτηρίζει τα όνειρα ως προϊόντα  ενός μυαλού που συνεχίζει και στη διάρκεια του ύπνου να σκέφτεται, προκειμένου να οργανώσει τις εμπειρίες του.

 Στο έργο του Φρόιντ και στο βιβλίο του «Η ερμηνεία των ονείρων», τα όνειρα παρουσιάζονται ως ένα έμμεσος τρόπος εκπλήρωσης των επιθυμιών μας, κυρίως των σεξουαλικών αλλά και εκείνων των απαγορευμένων από ηθικούς κώδικες. Για τον Φρόιντ, η «συμβολοποίηση» στο όνειρο διαφυλάσσει τον ύπνο. Η μέθοδος του ελεύθερου συνειρμού, όπου η ονειρική ιστορία καταγράφεται αυθόρμητα κομμάτι-κομμάτι, βοηθάει τον αναλυόμενο να φέρει όλες τις απωθημένες επιθυμίες στην επιφάνεια.

Ο Γιουνγκ στη συνέχεια και παρότι αρχικά είχε ενθουσιαστεί με την ερμηνεία του Φρόιντ για τα όνειρα, σταδιακά άρχισε να διαφοροποιεί τις απόψεις του και να πιστεύει πως οι διάφορες μορφές που εμφανίζονται στο όνειρο εκφράζουν ασυνείδητες πλευρές του εαυτού μας τις οποίες το όνειρο προσπαθεί, όχι να συγκαλύψει όπως ο Φρόιντ πίστευε, αλλά να αποκαλύψει. Τα όνειρα για τον Γιουνγκ είναι μηνύματα από ένα ασυνείδητο κομμάτι του εαυτού (προσωπικό ασυνείδητο), αλλά και από ένα συλλογικό ασυνείδητο, μια κληρονομημένη τάση του ανθρώπου να συμβολοποιεί σημαντικές για αυτόν γνώσεις ανά τους αιώνες.

Μετά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο αναπτύχθηκαν πολλές σχολές ψυχοθεραπείας. Ο Γερμανός Φρέντερικ Πέρλς, ο οποίος ανέπτυξε τη ψυχοθεραπευτική προσέγγιση Γκεσταλτ(Gestalt), επηρεασμένος από τις απόψεις του Γιουνγκ σχετικά με τα όνειρα, θεώρησε κι εκείνος πως όλα τα στοιχεία του ονείρου αποτελούν δικά μας κομμάτια. Για τον Περλς, πηγή των προβλημάτων μας είναι αυτή η διασπασμένη εμπειρία (άλλα νιώθουμε, άλλα δείχνουμε, άλλα λέμε). Ο Περλς δεν ενδιαφερόταν για την ερμηνεία του ονείρου, αλλά ενθάρρυνε τα άτομα να αφηγηθούν το όνειρο σε ενεστώτα και πρώτο πρόσωπο, κάνοντας ένα φανταστικό διάλογο με τα στοιχεία του ονείρου. Ο διάλογος αυτός θα ενίσχυε την αναγνώριση σκέψεων και συναισθημάτων.

Ένας από τους βασικότερους εκπροσώπους της υπαρξιστικής ψυχοθεραπευτικής προσέγγισης στην Ευρώπη, o Βίκτωρ Φρανκλ, παρουσίαζε τα όνειρα ως μια συνέχεια της εγρήγορσης ( ό,τι μας απασχολεί την ημέρα, μας απασχολεί και κατά τη διάρκεια του ύπνου μας) και του καθημερινού  νοήματος που δίνουμε στη ζωή μας. Επομένως για τον Φρανκλ τα όνειρα δεν αποκαλύπτουν την «αλήθεια», ούτε συμπληρώνουν κομμάτια της προσωπικότητας μας, μπορούν όμως να μας επιστήσουν την προσοχή στον τρόπο που ζούμε και να μας κινητοποιήσουν να πραγματοποιήσουμε θετικές αλλαγές.

 

Η δομή και η γλώσσα των ονείρων

 

Πλαίσιο Αν τα όνειρα λοιπόν αποτελούν συνεχεία της εγρήγορσης, τότε στον ύπνο μας συνεχίζουμε να κάνουμε ό,τι και στον ξύπνιο μας, δηλαδή να σκεφτόμαστε, να οργανώνουμε και να προσπαθούμε να νοηματοδοτήσουμε  τις εμπειρίες μας μέσω της αφήγησης σε κάποιο ακροατήριο, ακόμη κι αν αυτό αποτελείται μόνο από εμάς. Πλαίσιο

 Ο Γιουνγκ είχε παρατηρήσει πως πολλά όνειρα μοιάζουν να μεταφέρονται στο ακροατήριο με μια δομή που ο Αριστοτέλης είχε αναφέρει στην «Ποιητική» του: το σκηνικό (τόπος, χρόνος κλπ), η περιπέτεια (κάτι αλλάζει, συμβαίνει), η κορύφωση( συναισθηματική φόρτιση), η λύση (ή η καταστροφή). Συχνά τα όνειρα έχουν το ίδιο μοτίβο πλοκής, το οποίο φανερώνει τον τρόπο με τον οποίο έχουν μάθει να βλέπουν τη ζωή οι άνθρωποι (ως δημιουργία, μάχη, ταξίδι κλπ), επομένως και τον βαθμό στον όποιο αισθάνονται ότι μπορούν να την καθορίσουν.

Σκηνικό:   Βρισκόμουν με το γιο μου σε μια βαθιά, άπατη θάλασσα στη μέση του πουθενά.

Περιπέτεια:  O κίνδυνος να πνιγούμε ήταν μεγάλος, ξηρά δεν υπήρχε πουθενά, τίποτα δεν διαφαινόταν στον ορίζοντα.

Κορύφωση:  Ο γιος μου έκανε τότε μια βουτιά και χάθηκε. Ξαναγύρισε κρατώντας ένα μπουκάλι. Μου είπε, «Είναι δικό σου, κάντο ότι νομίζεις».

Λύση/καταστροφή:  Το άνοιξα και βγήκε ένα υγρό. Πάνω στη θάλασσα σχηματίστηκε η λέξη «Ζωή». Αποφάσισα να κολυμπήσω…

Όταν ονειρευόμαστε δεν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε το λόγο όπως στην εγρήγορση. Η γλώσσα των ονείρων είναι κυρίως εικονογραφική. Χρησιμοποιούμε έτσι  συχνά μεταφορές του λόγου μετατρέποντας τις σε κυριολεξίες ή μετωνυμίες, δηλαδή μια άλλη λέξη με την οποία υπάρχει σημασιολογική σχέση (πχ στέγη αντί σπίτι). Καθώς η νοηματοδότηση μιας συγκεκριμένης εμπειρίας εξελίσσεται, η εικονογραφική γλώσσα του ονείρου γίνεται πιο ρεαλιστική. Ο μεγαλύτερος ρεαλισμός αντικατοπτρίζει επομένως το μεγαλύτερο βαθμό συνειδητότητας που έχουμε εξασφαλίσει στον ξύπνιο μας όσον αφορά στην εύρεση μιας πιο ανακουφιστικής οπτικής σε συγκεκριμένο ερώτημα που μας απασχολεί.

Επιπλέον ένα όνειρο μπορεί να διερευνηθεί από πολλές, διαφορετικές οπτικές, κάτι που επίσης βοηθά στην αύξηση της συνειδητότητας μας για όσα μας απασχολούν. Το κριτήριο για την επιλογή του συγκεκριμένου ονείρου που θα διερευνήσουμε είναι το έντονο συναίσθημα που θα μας βοηθήσει να το κρατήσουμε στην μνήμη μας, καθώς και η αφηγηματική του δομή. Για παράδειγμα, όνειρα που μοιάζουν με ιστορίες διερευνώνται ευκολότερα, καθώς τα όνειρα αυτά παρουσιάζουν σκέψεις και συναισθήματα. Για τη σταδιακή διερεύνηση του ονείρου έχουν προταθεί διάφορα μοντέλα. Όμως το μοντέλο της ψυχοθεραπεύτριας Ann Faraday, είναι το πιο σύντομο και σαφές. Το μοντέλο προσαρμοσμένο παρουσιάζεται ως εξής:

Επίπεδο ένα: «Κοιτώντας προς τα έξω» Το όνειρο απεικονίζει αντικειμενικές πληροφορίες από τον εξωτερικό κόσμο, οι οποίες δεν έχουν γίνει αντιληπτές ή δεν έχουν γένει αντικείμενο επεξεργασίας σε συνειδητό επίπεδο (Τι κάνει κάποιος ή τι συμβαίνει που δεν το αξιολογώ σε συνειδητό επίπεδο).

Επίπεδο δυο: «Κοιτώντας μέσα από τον καθρέφτη» Η πραγματικότητα για τον κόσμο και τις ανθρώπινες σχέσεις όπως τις βιώνει ή κατασκευάζει ο ονειρευόμενος σε μη συνειδητό επίπεδο ( Τι κάνω εγώ σε σχέση με τους άλλους  και δεν το αξιολογώ σε συνειδητό επίπεδο)

Επίπεδο τρία: «Κοιτώντας προς τα μέσα» Απεικόνιση εσωτερικών συγκρούσεων, και συναισθημάτων που δεν είναι συνειδητά ή έστω, όχι στο βαθμό που νομίζουμε. Σε αυτό το επίπεδο είναι δυνατόν να δούμε τις άγνωστες ονειρικές μορφές ως κομμάτια του ονειρευόμενου ( πώς νιώθω και δεν το αξιολογώ ή δεν το αξιολογώ αρκετά σε συνειδητό επίπεδο).

Η ιδέα λοιπόν πως το όνειρο αποτελεί μια αυτοβιογραφική αφήγηση που στόχο έχει τη νοηματοδότηση της εμπειρίας μας, συμβάλλει κατά πολύ στην ψυχοθεραπευτική διαδικασία. Η αξιοποίηση του ονείρου καθορίζεται κάθε φορά από το συγκεκριμένο στάδιο της θεραπείας και  από διαφορετικούς θεραπευτικούς στόχους. Σημαντικό στοιχείο του ονείρου είναι το συναίσθημα του ονειρευόμενου την στιγμή που ξυπνάει, καθώς το συναίσθημα μπορεί να δώσει πολλές αξιοποιήσιμες θεραπευτικά πληροφορίες. Η παρουσία του θεραπευτή στα όνειρα ενός θεραπευόμενου μεταφέρει ένα μήνυμα για το πώς το άτομο αισθάνεται για το θεραπευτή, το ρόλο του και τη θεραπευτική διαδικασία. Τέλος, θεραπευόμενοι που βλέπουν όνειρα σχετικά με την αρχή της θεραπείας τους μοιάζουν να διαπραγματεύονται με μεγάλη σοβαρότητα τη δέσμευση τους στη θεραπευτική πορεία.

 

Βιβλιογραφικές πηγές

Ανδρουτσοπούλου, Α.(2005)Η αθώα γλώσσα των ονείρων. Αθήνα: Eλληνικά Γράμματα

Jouvet,M. (1993) O ύπνος και το όνειρο. Αθήνα: Κάτοπτρο

Freud,S.(1900) Η ερμηνεία των ονείρων. Αθήνα: Επίκουρος, 1995   

 

 

 

 

 

 



 
Powered by © e4U e4u.gr 1997-2008