DIODOS.info
Όνομα Χρήστη:

Κωδικός:


Lost Password?

Register now!
 

 

 

 

Νευροανάδραση:

Μια στρατηγική μάθησης, μια μαθησιακή διαδικασία που υπόσχεται πολλά

 

 

του Νικολάου Μαγαλιού

 

 


α) Τι είναι η Νευροανάδραση


Η Νευροανάδραση είναι μία στρατηγική μάθησης, η οποία καθιστά το άτομο ικανό να μεταβάλλει την εγκεφαλική του δραστηριότητα. Είναι επιστημονικώς αποδεδειγμένο ότι όταν επεισέρχονται στην αντίληψή μας -κυρίως οπτικώς ή ακουστικός- πληροφορίες σχετικά με τις σωματικές μας λειτουργίες, ακόμη και αυτές που υπάγονται στο Αυτόνομο Νευρικό Σύστημα (ΑΝΣ) όπως οι καρδιακοί παλμοί ή τα εγκεφαλικά κύματα, τότε μπορούμε να παρέμβουμε στη διαδικασία. Στην ουσία, η Ν/Α είναι ένας τρόπος εκγύμνασης του εγκεφάλου. Όπως χρησιμοποιούμε στο γυμναστήριο τα κατάλληλα όργανα για να δυναμώσουμε συστηματικά συγκεκριμένες μυϊκές ομάδες, παρομοίως χρησιμοποιούμε τα αντίστοιχα μηχανήματα και τεχνικές της Νευροανάδρασης για να γυμνάσουμε συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου. Αποτέλεσμα αυτής της εκπαίδευσης είναι η φυσιολογικοποίηση των εγκεφαλικών κυμάτων και κατ' επέκταση των σωματικών και ψυχικών λειτουργιών.

β) Πώς ανακαλύφθηκε


Η Νευροανάδραση αποτελεί ένα υπέροχο παράδειγμα τυχαίας επιστημονικής ανακάλυψης. Στα τέλη του '60, ο Dr. Barry Sterman (UCLA, School of Medicine) είχε αφιερώσει μέρος των ερευνών του στην εκπαίδευση γατιών -πιο συγκεκριμένα πειραματιζόταν με την αύξηση των αισθητηριοκινητικών ρυθμών στον εγκέφαλό τους (SMR). Αυτοί οι ρυθμοί κυμαίνονται από 12 - 15 Hz και παρότι αποτελούν τμήμα των κυμάτων Βήτα (12 - 30 Hz), γίνεται διαχωρισμός μεταξύ τους λόγω ορισμένων μοναδικών ιδιοτήτων που εμφανίζονται στις συγκεκριμένες συχνότητες (12 - 15 Hz). Ο Dr. Sterman ονόμασε αυτά τα κύματα "αισθητηριοκινητικό ρυθμό" (Sensory Motor Rhythm), επειδή ανιχνεύονται πολύ εύκολα στην αισθητηριοκινητική περιοχή του εγκεφαλικού φλοιού και επειδή φαίνεται ότι αντανακλούν την αισθητική και την κινητική δραστηριότητα.

Εκείνη την περίοδο, η NASA ανέθεσε στον Dr. Sterman τη διερεύνηση ενός προβλήματος που είχαν με μία ουσία (hydrazine), την οποία χρησιμοποιούσαν ως καύσιμη ύλη στους πυραύλους των επανδρωμένων διαστημικών αποστολών. Πιο συγκεκριμένα, υπήρχαν ενδείξεις ότι αυτό το καύσιμο ήταν υπεύθυνο για την πρόκληση επιληπτικών κρίσεων.

Ο Dr. Sterman άρχισε να μελετάει την επίδραση της ουσίας πάνω σε πειραματόζωα (γάτες). Έκπληκτος παρατήρησε ότι μία ομάδα γατιών παρουσίαζε αντίσταση στις επιληπτικές κρίσεις. Ύστερα από έρευνα διαπίστωσε ότι αυτές οι γάτες είχαν εκπαιδευθεί, στα προηγούμενα πειράματα του, στην αύξηση των SMR κυμάτων. Περαιτέρω έρευνα αποκάλυψε ότι αυτή η εκπαίδευση είχε εφαρμογή και στον άνθρωπο. Πιο συγκεκριμένα, απεδείχθη ότι άνθρωποι οι οποίοι έπασχαν από επιληψία και είχαν εκπαιδευθεί στην αύξηση των SMR κυμάτων παρουσίαζαν λιγότερες επιληπτικές κρίσεις. Επίσης, πολλοί επιληπτικοί, οι οποίοι ήταν υπερκινητικοί και ανήσυχοι, είχαν μία εμφανέστατη βελτίωση στα συγκεκριμένα συμπτώματα.

Ο Dr. Joe Lubar εφάρμοσε την SMR εκπαίδευση σε παιδιά με υπερκινητικά συμπτώματα έχοντας καταπληκτικά αποτελέσματα. Έκτοτε έχουν διεξαχθεί πολλές έρευνες, στις οποίες οι ερευνητές έχουν επεκτείνει τη χρήση της Νευροανάδρασης σε πολλές εγκεφαλικές δυσλειτουργίες, και προσπαθούν να ανακαλύψουν και νέα πεδία εφαρμογής της.

γ) Πού χρησιμοποιείται

Η Νευροανάδραση (Ν/Α) περιλαμβάνει δύο διαφορετικές εκπαιδεύσεις:
α) SMR/βήτα εκπαίδευση υψηλών συχνοτήτων (12 - 19 Hz)
- χρησιμοποιείται για τη φυσιολογικοποίηση της εγκεφαλικής λειτουργίας
- καλλιεργεί τη συγκέντρωση

β) Άλφα/θήτα εκπαίδευση χαμηλών συχνοτήτων (4 - 12 Hz)
- χρησιμοποιείται για την ψυχολογική ολοκλήρωση
- καλλιεργεί τη χαλάρωση

Η Ν/Α χρησιμοποιείται σε πολλές περιπτώσεις στις οποίες ο εγκέφαλος παρουσιάζει ορισμένες δυσλειτουργίες. Οι πιο διαδεδομένες χρήσεις της είναι σε συγκεκριμένες μαθησιακές δυσκολίες, στη διαταραχή ελλειμματικής προσοχής (ADD), στην υπερκινητικότητα (ADHD) και στις διαταραχές της συμπεριφοράς των παιδιών. Άλλες διαδεδομένες εφαρμογές είναι στις διαταραχές της διάθεσης (άγχος, κατάθλιψη, μελαγχολία κ.ά.), στις διαταραχές του λόγου, στην επιληψία, σε ορισμένες τραυματικές εγκεφαλικές βλάβες, στις διαταραχές του ύπνου (π.χ. αϋπνία, ύπνος με διακοπές, σφίξιμο των δοντιών κ.ά), στους χρόνιους πόνους (ημικρανίες, πονοκέφαλοι, κ.ά.) αλλά και στις σοβαρές εξελικτικές διαταραχές των παιδιών καθώς και στην εγκεφαλική παράλυση. Έχει εφαρμοστεί με επιτυχία στον αλκοολισμό και σε άλλους εθισμούς καθώς και διαταραχές λόγω μετατραυματικού στρες.

Πρόσφατα, η Ν/Α επεκτάθηκε και σε μη-κλινικές εφαρμογές καθώς τεκμηριώθηκε πειραματικά ότι και οι άνθρωποι με φυσιολογική εγκεφαλική λειτουργία μπορούν να ωφεληθούν από αυτήν την εκπαίδευση. Πρόκειται για ένα είδος διανοητικής-εγκεφαλικής γυμναστικής, κατά την οποία εφαρμόζονται και οι δύο εκπαιδεύσεις. Αυτή η εκπαίδευση συμβάλλει στην επίτευξη μιας ήρεμης αλλά σε εγρήγορση διανοητικής κατάστασης. Ο άνθρωπος έχοντας φυσιολογικοποιήσει τα εγκεφαλικά του κύματα μπορεί να χαλαρώνει ή να συγκεντρώνεται, κατά βούληση, σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα και χωρίς μυϊκή ένταση-υπερδιέγερση.

δ) Πώς λειτουργεί η Νευροανάδραση


Ο εγκέφαλος είναι εξαιρετικά ευπροσάρμοστος και έχει απεριόριστες μαθησιακές ικανότητες. Είναι σε θέση να βελτιώνει την απόδοσή του, μέσω της διαδικασία, της αυτορρύθμισης, υπό την προϋπόθεση ότι θα λαμβάνει τα απαραίτητα μηνύματα σχετικά με τις αλλαγές που πρέπει να γίνουν. Αυτό επιτυγχάνεται τροφοδοτώντας τον εγκέφαλο με πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο λειτουργίας του και παροτρύνοντάς τον, μέσω της επιβράβευσης, να προβεί στις επιθυμητές αναπροσαρμογές. Έτσι, κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσης, παροτρύνουμε τον εγκέφαλο να διατηρεί την επιθυμητή κατάσταση - συγκέντρωση (SMR/βήτα) ή/και χαλάρωση (Άλφα/θήτα). Βαθμιαία ο εγκέφαλος μαθαίνει, ακριβώς όπως μαθαίνει οτιδήποτε άλλο. Και, όπως συμβαίνει με τα υπόλοιπα είδη μαθήσεως, ο εγκέφαλος έχει την τάση να διατηρεί τη νέα ικανότητα.


ε) Για ποιες περιπτώσεις υπάρχουν κλινικές αποδείξεις

  Αλκοολισμό (Εθισμούς)

Διαταραχή ελλειματικής  προσοχής (ΑDD) /   υπερκινητικότητας (ADHD)

  Άγχος

  Aυτο-ανοσοποιητικές

  Δυσλειτουργίες                                                         

   Διαταραχή Διαγωγής

  Σύνδρομο Χρονίας Κοπώσεως

  Χρόνιοι Πόνοι

   Επιληψία

  Εγκεφαλικά επεισόδια

  Κατάθλιψη

   Διαταραχές Ύπνου

  Διαταραχές Λόγου

 


στ) Πώς διεξάγεται η εκπαίδευση


Η οθόνη του εκπαιδευτή βρίσκεται, συνήθως, πίσω από τον εκπαιδευόμενο. Έτσι μπορεί να ελέγχει την πορεία της εκπαιδευτικής συνεδρίας χωρίς να αποσπά την προσοχή του εκπαιδευόμενου. Τοποθετείται ένα ηλεκτρόδιο στο τριχωτό μέρος της κεφαλής και ένα ηλεκτρόδιο σε κάθε αφτί. Για την καλή αγωγιμότητα και τη σταθεροποίηση των ηλεκτροδίων χρησιμοποιείται μία ειδική αλοιφή. Αφού φορέσει τα ακουστικά, μέσω των οποίων λαμβάνει άμεση ηχητική ανάδραση, ο εκπαιδευόμενος αρχίζει να παίζει το παιχνίδι της αρεσκείας του, χρησιμοποιώντας, για τα υπόλοιπα 30-45 λεπτά της συνεδρίας, μόνο τα εγκεφαλικά του κύματα.

 

Διαδικασία


Κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσης, ο εκπαιδευόμενος είναι συνδεδεμένος με τρία ηλεκτρόδια, τα οποία ανιχνεύουν τα εγκεφαλικά κύματα και τη μυϊκή ένταση στο πρόσωπο του εκπαιδευόμενου, η συμπεριφορά των οποίων απεικονίζεται γραφικά στην οθόνη του υπολογιστή υπό μορφή ενός παιχνιδιού (π.χ. διαστημόπλοιο). Η διαφορά της Νευροανάδρασης με τα συνηθισμένα παιχνίδια είναι ότι ο παίκτης δε χρησιμοποιεί τα χέρια του. Χρησιμοποιεί μόνο το νου του, την ικανότητά του να συγκεντρώνεται ή να χαλαρώνει.

Ο στόχος του εκπαιδευόμενου είναι η αύξηση, σε συγκεκριμένη περιοχή του εγκεφάλου, των επιθυμητών κυμάτων και η μείωση των ανεπιθύμητων. Η οθόνη του εκπαιδευόμενου δεν απεικονίζει με επιστημονικό τρόπο τα εγκεφαλικά κύματα, όπως η οθόνη του εκπαιδευτή, αλλά τα εντάσσει, ως παραμέτρους, σε ένα ηλεκτρονικό παιχνίδι.

 

Καθώς ο εκπαιδευόμενος συγκεντρώνεται:
Αρχίζει να επηρεάζεται η εξέλιξη του παιχνιδιού.
Βαθμιαία, ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται την πρόοδο.
Η άμεση θετική επανατροφοδότηση επιβεβαιώνει στον
εγκέφαλο την παρέμβασή του στη ροή του παιχνιδιού.
Ο εγκέφαλος αρχίζει να προσαρμόζει τη διακύμανση των
κυμάτων του. Όσο μεταβάλλει τη συχνότητα των εγκεφαλικών
κυμάτων, τόσο το παιχνίδι κυλάει γρηγορότερα και πιο ευχάριστα.


Ένας θετικός κύκλος επανατροφοδότησης έχει ξεκινήσει.

ζ) Πόσο καιρό διαρκεί, συνήθως, η εκπαίδευση;


Η Ν/Α εκπαίδευση είναι μία μαθησιακή διαδικασία, γι' αυτό τα αποτελέσματα εμφανίζονται σταδιακά. Στις περισσότερες περιπτώσεις, τα πρώτα σημάδια βελτίωσης εμφανίζονται σε        10 - 20 συνεδρίες. Η ολοκλήρωση της εκπαίδευσης κυμαίνεται από 20 - 60 ή παραπάνω συνεδρίες, αναλόγως με τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων. Στην περίπτωση της διαταραχής ελλειματικής προσοχής (ADD) και της υπερκινητικότητας (ADHD), χρειάζονται τουλάχιστον 40 συνεδρίες, ή ακόμη περισσότερες για τις σοβαρές περιπτώσεις. Το σφίξιμο των δοντιών ανταποκρίνεται, συνήθως, σε 20 συνεδρίες. Ορισμένα συμπτώματα εγκεφαλικών βλαβών ανταποκρίνονται σε λιγότερες από 20 συνεδρίες (ποιότητα ύπνου, κόπωση, χρόνιοι πόνοι), ενώ άλλα, όπως η λειτουργία της μνήμης, απαιτούν περισσότερη εκπαίδευση.

η) Πόσο συχνά πρέπει να διεξάγονται οι συνεδρίες


Στα προκαταρκτικά στάδια εκπαίδευσης, οι συνεδρίες πρέπει να είναι συχνές και σταθερές, δηλαδή δύο, τρεις ή και περισσότερες ανά εβδομάδα. Όσο τα συμπτώματα αρχίζουν να εξασθενούν και η κατάσταση αρχίζει να σταθεροποιείται, τόσο ο ρυθμός των συνεδριών αρχίζει να μειώνεται.

θ) Τι αποτελέσματα μπορεί να προσδοκούμε;


Στην περίπτωση της διαταραχής ελλειμματικής προσοχής (ADD) και της υπερκινητικότητας (ADHD), παρατηρείται μείωση ή εξαφάνιση της παρορμητικότητας, της απόσπασης της προσοχής, και της υπερκινητικότητας. Η μείωση των προηγουμένων συμπτωμάτων μπορεί να οδηγήσει σε αξιοσημείωτη βελτίωση της σχολικής απόδοσης. Επίσης, μπορεί να υπάρξει βελτίωση στην αναλυτική λειτουργία. Σε ορισμένες ελεγχόμενες μελέτες (controlled studies) που διεξήχθησαν σε παιδιά με υπερκινητικότητα, έχουν καταγραφεί πολύ υψηλές αυξήσεις του Δείκτη Νοημοσύνης (10% ή και περισσότερο).
Η βελτίωση της συμπεριφοράς είναι ορατή και σε άλλους τομείς: παιδιά που παρουσίαζαν πολλά βίαια ξεσπάσματα είχαν επιθετικές τάσεις, συμπεριφέρονταν με σκληρότητα, κατάφεραν να θέσουν υπό έλεγχο αυτές τις συμπεριφορές.
Στην περίπτωση της κατάθλιψης, παρατηρείται μείωση της κοπώσεως και των αρνητικών σκέψεων, καθώς και βαθμιαία βελτίωση των συμπτωμάτων.
Στις αγχωτικές περιπτώσεις και στις κρίσεις πανικού υπάρχει σταδιακή βελτίωση των συμπτωμάτων. Οι κρίσεις πανικού και τα αγχωτικά επεισόδια μειώνονται σε συχνότητα και ένταση, μέχρις ότου να ομαλοποιηθεί η κατάσταση.
Στην περίπτωση της επιληψίας, παρατηρείται μείωση στη σοβαρότητα και στη συχνότητα των επιληπτικών κρίσεων. Σε πολλές περιπτώσεις μειώνεται η δοσολογία των αντισπασμωτικών φαρμάκων και φυσικά μειώνονται και οι παρενέργειες τους.

ι) Μπορεί να υπάρξει πρόβλεψη για την επιτυχή έκβαση της εκπαίδευσης


Η Ν/Α μπορεί να παρομοιαστεί με ένα εργαλείο. Ο εκπαιδευτής είναι αυτός που παρέχει τα εργαλεία και την καθοδήγησή του, στον εκπαιδευόμενο, ο οποίος καλείται να τα χρησιμοποιήσει. Η Ν/Α αποτελεί μία ενεργητική, για τον εκπαιδευόμενο, διαδικασία, σε αντιδιαστολή με άλλες εκπαιδεύσεις ή τεχνικές, όπου η διαδικασία είναι παθητική (π.χ. υποβολοπαιδεία, εγκεφαλικός συγχρονισμός μέσω οπτικών και/ή ηχητικών ερεθισμάτων κ.ά.). Αυτό σημαίνει ότι δεν είναι δυνατόν να ταιριάζει σε κάθε ιδιοσυγκρασία, καθώς και να έχει θετικά αποτελέσματα σε όλους. Σε ορισμένες καταστάσεις όπως η υπερκινητικότητα, οι διαταραχές ύπνου κ.ά. μπορεί να υπάρξει μία λογική "πρόβλεψη" του αποτελέσματος, καθώς η αποτελεσματικότητα αγγίζει το 80% - 90%. Ωστόσο δεν είναι δυνατόν να προβλεφθεί με βεβαιότητα η επιτυχής έκβαση κάθε περίστασης. Συνήθως, η αποτελεσματικότητα κάθε εκπαίδευσης μπορεί να εκτιμηθεί σωστά στις αρχικές συνεδρίες. Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι ουδέποτε έχουν αναφερθεί αρνητικές παρενέργειες.

κ) Ο ιατρός μου αποδοκιμάζει τη Ν/Α. Τι μπορώ να κάνω γι' αυτό


Είναι πολύ πιθανό να αγνοεί την ύπαρξη αυτής της μεθόδου. Και όπως είναι φυσικό, κάθε νέα μέθοδος προσεγγίζεται, ακόμη κι από καλοπροαίρετους ανθρώπους, με ιδιαίτερο σκεπτικισμό. Ζήτησε από τον ιατρό σου να μελετήσει τις πρόσφατες έρευνες σχετικά με την αποτελεσματικότητα της Νευροανάδρασης σε διάφορες διαταραχές. Η
παρακάτω βιβλιογραφία μπορεί να αποτελέσει ένα πρώτο σημείο αναφοράς:

Linden M, Habib T, Radojevic V. A controlled study of the effects of EEG biofeedback on cognition and behavior of children with attention deficit disorder and learning disabilities. Biofeedback Self Regul 21(1), 35-49 (1996).
Lubar JO and Lubar JF (1984). Electroencephalographic Biofeedback of SMR and beta for treatment of attention deficit disorder in a clinical setting. Biofeedback and Self-Regulation, 9, pp.1-23.
Rossiter TR & La Vaque TJ (1995). A comparison of EEG biofeedback and psychostimulants in treating Attention Deficit Hyperactivity Disorders. Journal of Neurotherapy, 1, 48-59.
Sterman MB
, Macdonald, LR, Stone RK (1974). Biofeedback training of the sensorimotor EEG rhythm in man: Effects on epilepsy. Epilepsia, 15, 395-416.
Sterman MB, The scientific basis of neurofeedback treatment. In: The ADD Book, Sears, W. and Thompson, L., Little Brown Co., New York
, 1998.
Sterman MB
Sensorimotor EEG feedback training in the study and treatment of epilepsy. In: Neurobehavioral Treatment of Epilepsy, D.J. Mostofsky and Y. Loyning (Eds.), Erlbaum Publishers, 1993, pp. 1- 17.
Tansey MA (1991). Wechsler (WISC-R) changes following treatment of learning disabilities via EEG biofeedback training in a private practice setting. Australian Journal of Psychology, 43, 147-153.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



 
Powered by © e4U e4u.gr 1997-2008