DIODOS.info
Όνομα Χρήστη:

Κωδικός:


Lost Password?

Register now!
 

 

 

 

ΣΚΕΨΕΙΣ ΠΑΝΩ ΣΤΗΝ ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ

 

 

 

Κ. Καρολίδου

 

Ο αιώνας που πέρασε, ήταν ο αιώνας που διέσπασε το άτομο, βυθομέτρησε την ψυχή, αποκρυπτογράφησε τα γονίδια και κλωνοποίησε ένα πρόβατο. Ο ίδιος αυτός αιώνας ανέτρεψε τις κληρονομημένες ιδέες για την λογική, την γλώσσα, την μάθηση, την οικονομία κι ακόμη για τον χρόνο και το διάστημα. Κι όπως είναι φυσικό, πίσω από καθεμιά από αυτές τις μεγάλες ιδέες και τις μεγάλες αποκαλύψεις βρίσκεται, στις περισσότερες περιπτώσεις, ένας ιδιαίτερος ανθρώπινος νους.

 

 

Η ψυχανάλυση είναι θεωρία ή επιστήμη;

 

Στον χώρο της Ψυχανάλυσης ένας άνθρωπος, που επηρέασε και διαμόρφωσε τη διάνοια του 20ου αιώνα, υπήρξε ο Σίγμουντ Φρόιντ. Ο Φρόιντ, περισσότερο από οποιονδήποτε ερευνητή της ψυχής, ενέπνευσε από τη μια θαυμασμό μέχρι λατρείας και από την άλλη σκεπτικισμό μέχρι αποστροφής. Πριν 100 περίπου χρόνια, στο βιβλίο του η «Ερμηνεία των Ονείρων» υποστήριξε ότι, «τα όνειρα είναι ο βασιλικός δρόμος προς το ασυνείδητο». Περιέγραψε το ασυνείδητο ως ένα πνευματικό πηγάδι γεμάτο καταπιεσμένα τραύματα, ορμές και άγχη, που χωρίς να το ξέρουμε, επηρεάζουν την καθημερινή μας συμπεριφορά. Προκειμένου να ξεπεραστούν τα προβλήματα θεώρησε ότι, πρέπει ο ασθενής να «βουτήξει» στις παιδικές μνήμες, χρησιμοποιώντας τα όνειρα ως γέφυρα με αυτόν τον ξεχασμένο κόσμο. Η συζήτηση για δυσκολίες του παρελθόντος, σύμφωνα  με τον Φρόιντ, οδηγεί στην εκτόνωση της ψυχικής πίεσης. Ο Φρόιντ δεν στόχευε απλώς σε μια σαρωτική θεωρία της διανοητικής λειτουργίας και δυσλειτουργίας, αλλά επιθυμούσε να αναπτύξει τους κανόνες της ψυχαναλυτικής θεραπείας, έτσι δημιούργησε τον σιωπηλό ακροατή, που ενθαρρύνει τον ασθενή να εκφράσει ότι του έρχεται στο μυαλό. Κάπως έτσι γεννήθηκε η ψυχανάλυση.

Η βασική ιδέα του Φρόιντ, ότι όλοι οι άνθρωποι έχουν ένα υποσυνείδητο, μέσα στο οποίο κονταροχτυπιούνται, σεξουαλικότητα και επιθετικότητα από τη μια και άμυνα εναντίον τους από την άλλη, έγινε δεκτή από πολλούς ως επιστημονικά αναπόδεικτη.

Λίγες, ίσως, προσεγγίσεις έχουν προκαλέσει τόσες αντιδράσεις, όσες προκάλεσε η Ψυχανάλυση. Οι υποστηρικτές της την θεωρούν ως την σημαντικότερη –ίσως- θεωρητική εξέλιξη του 20ου αιώνα.

Οι επικριτές της υποστηρίζουν, ότι είναι περισσότερο θεωρία παρά επιστήμη, καθώς τα αποτελέσματα της δεν είναι μετρήσιμα και πως, όταν αποτυγχάνει, αυτό αποδίδεται σε ανικανότητα του ασθενούς και όχι σε αδυναμία της μεθόδου. Ο Φρόιντ μάλιστα κατηγορήθηκε, ότι «μαγείρευε» τα αποτελέσματα των ασθενών του, προκειμένου να βγάλει τα επιθυμητά αποτελέσματα.

 

 

Η διαμάχη σχετικά με την επιστημονική επάρκεια της ψυχανάλυσης

 

Στα τέλη της δεκαετίας του ’80 πολλοί Αμερικανοί γονείς άρχισαν να λαμβάνουν γράμματα ή τηλεφωνήματα από τα ενήλικα πλέον παιδιά τους. Έμειναν έκπληκτοι από αυτά που διάβασαν ή άκουσαν. Μια μητέρα, για παράδειγμα, πήρε της εξής επιστολή από την κόρη της: «Από τώρα και στο εξής δε θέλω να έχεις καμία επαφή με μένα ή τα παιδιά μου». Τι είχε συμβεί; Στην διάρκεια της ψυχανάλυσης η κόρη ανακάλυψε μνήμες έντονης κακοποίησης της, ως παιδί, από την μητέρα της. Κακοποίηση που, όπως συμπέρανε με τη βοήθεια του ψυχαναλυτή της, επηρέασε σημαντικά την μετέπειτα ζωή της. Λίγο αργότερα η ίδια μητέρα πήρε και μια άλλη επιστολή. Από ένα δικηγορικό γραφείο αυτή τη φορά, που της ζητούσε να αναλάβει όλα τα έξοδα για τη ψυχοθεραπεία της κόρης της και να της καταβάλει 250.000 δολάρια για τα όσα υπέφερε. Το φαινόμενο πήρε γρήγορα μεγάλες διαστάσεις και πολλές από τις υποθέσεις αυτές έφθασαν στα δικαστήρια. Ορισμένοι γονείς μάλιστα πήγαν και στη φυλακή κατηγορούμενοι για κακοποίηση ανηλίκου. Μέχρι που, σιγά σιγά αποκαλύφθηκε, ότι στις περισσότερες περιπτώσεις η κακοποίηση δεν είχε συμβεί ποτέ. Οι αναλυόμενοι ανέσυραν «μνήμες», που δεν είχαν ποτέ. Κάπως έτσι εντοπίστηκε το Σύνδρομο Ψευδούς Μνήμης. Η μεγάλη δημοσιότητα που γνώρισαν τα περισσότερα απ’ τα περιστατικά αυτά στις Η.Π.Α, ήταν το έναυσμα για μια περίοδο «κρίσης» της ψυχανάλυσης, στη χώρα όπου γνώρισε τη μεγαλύτερη άνθηση. Στην ίδια δεκαετία και συγκεκριμένα το 1987, μια ομάδα ψυχαναλυτών από πολλές χώρες πήγε στη Νικαράγουα, για να βοηθήσει στην ανοικοδόμηση της χώρας. Μετά τον αιματηρό εμφύλιο οι Νικαραγουανοί αντιμετώπιζαν πολλά ψυχολογικά προβλήματα όπως συναισθηματική απόσυρση, άγχος και κυρίως την αίσθηση «μιας οδύνης που έχει παγώσει». Όμως το φοβερότερο από όλα ήταν το πρόβλημα των παιδιών – βασανιστών. Η δικτατορία του Σομόζα εκπαίδευε παιδιά 7 έως 10 ετών, να βγάζουν τα μάτια των φυλακισμένων. Ένας ψυχολόγος ο Τζόζεφ Σφαρτς, που ήταν μέλος εκείνης της ομάδας, λέει: «Είναι αδύνατο να επιλύσουμε το πρόβλημα αυτό με τις σημερινές μας γνώσεις. Σίγουρα, το να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε τι πέρασαν τα παιδιά αυτά, είναι μια αρχή. Όμως, τα τραύματα που υπέστησαν αυτά τα παιδιά είναι τραύματα ολόκληρου του αιώνα. Η ψυχανάλυση καλείται τώρα να αντιμετωπίσει το χάος των κοινωνικών σχέσεων του καιρού μας, όπως το συμβολίζουν τα παιδιά – βασανιστές της Νικαράγουα. Ο 20ος αιώνας δημιούργησε μία επείγουσα ανάγκη για την εύρεση μιας θεραπείας, που μπορεί να εντοπίζει και να θεραπεύει τις πληγές της ανθρώπινης ψυχής».

 

Η Ψυχανάλυση σε κρίση;

 

Στις μέρες μας η ψυχανάλυση δέχεται δριμύτατες επιθέσεις και από πολλούς ερευνητές της γενετικής. Η αφάνταστη πρόοδος της γενετικής ανατρέπει την μέχρι τώρα βεβαιότητα, ότι μόνο οι εμπειρίες είναι που καθορίζουν τις διαφορές ανάμεσα στους ανθρώπους. Όχι μόνο η προέλευση ορισμένων ασθενειών, αλλά και οι ερωτικές μας επιλογές, ή τα στοιχεία του χαρακτήρα μας, μπορεί να αποτελούν μέρος ενός πεπρωμένου γραμμένου στα γονίδιά μας.

Σύμφωνα με τις τελευταίες εργαστηριακές μελέτες της γενετικής, κάποιες ασθένειες ή αισθήματα ή καθημερινές ψυχοδιανοητικές συνήθειες, έχουν γενετική προέλευση. Η νοημοσύνη, η επιθετικότητα, η ομοφυλοφιλία, η κατάθλιψη, ο αλκοολισμός, η σχιζοφρένεια αποτελούν σήμερα το αντικείμενο της λεγόμενης «γενετικής της συμπεριφοράς».Η «γενετική της συμπεριφοράς» έρχεται σε πλήρη ρήξη με τους κανόνες της Ψυχανάλυσης και θίγει παράλληλα, πολλά ηθικά και πολιτικά – κοινωνικά προβλήματα, με αποτέλεσμα να δημιουργεί αντιμαχόμενες παρατάξεις που αλληλοϋβρίζονται. Αυτές παρουσιάζουν τη γενετική ως διεστραμμένη επιστήμη, καταστροφέα της ανθρώπινης φύσης, η οποία εμπορευματοποιεί, αποκτηνώνει τον άνθρωπο, επιφέρει διακρίσεις και προετοιμάζει μελλοντικές εκτελέσεις. Μερικοί μάλιστα περιγράφουν με τρόμο τον σκοτεινό ορίζοντα, που θα προκύψει από την καταστροφή της γενετικής διαφοροποίησης. Εκείνη την θλιβερή εποχή που θα παράγει πανομοιότυπους οργανισμούς παρεμβαίνοντας στο DNA τους.

 

Η γενετική της συμπεριφορά επιμένει πως και η ομοφυλοφιλία ακόμη είναι μια «ιδιομορφία» γενετικά προσδιορισμένη. Με λίγα λόγια, σύμφωνα με τους ερευνητές της γενετικής, οι ομοφυλόφιλοι έχουν γενετικό «πεπρωμένο φυγείν αδύνατον».

Οι βιολόγοι Daniel Cohen και Jean Dausset, που έχουν θέσει σε εφαρμογή το πρόγραμμα της χαρτογράφησης του ανθρώπινου γενώματος (δηλ. της μελέτης της εξέλιξης του DNA), συμπεραίνουν ότι η γενετική της συμπεριφοράς είναι ένα τρομερό φιάσκο. Σύμφωνα με έρευνες τους, στην περίπτωση της ομοφυλοφιλίας υπάρχει ένα γονίδιο που την ελέγχει 100%, μα αφορά μια μειονότητα ομοφυλοφίλων. Το ίδιο ισχύει και για τον διαβητικό, τον αυτιστικό και τον παχύσαρκο. Υπάρχει μια ομάδα διαβητικών, των οποίων ο διαβήτης οφείλεται αποκλειστικά σ’ ένα γονίδιο, ενώ σε άλλους οφείλεται σε εξωτερικούς παράγοντες, για παράδειγμα στην διατροφή ή σε έναν ιό.

Τελικά το ερώτημα παραμένει. Έχει φτάσει το τέλος της ψυχανάλυσης; Οι ψυχαναλυτές αποδίδουν τον αφορισμό, στην εμμονή των δημοσιογράφων να βρίσκουν δραματικά σλόγκαν. Η ψυχανάλυση παραμένει η σημαντικότερη μέθοδος προσέγγισης των ανθρώπινων συναισθημάτων και οι ίδιοι αυτοί ψυχαναλυτές υποστηρίζουν ότι, όταν δεν έχεις συναισθηματικά προβλήματα δεν σημαίνει ότι είσαι και ψυχολογικά υγιής. Συγκρίνουν μια ανεξερεύνητη ψυχή με ένα αδύναμο ανοσοποιητικό σύστημα. Με την ψυχανάλυση υποστηρίζουν, ενισχύεται η ικανότητα μας να αντιμετωπίζουμε ψυχολογικά τις τραυματικές εμπειρίες που μας φέρνει η ζωή.

Μία έρευνα της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας δείχνει ότι, 1 στους 4 από εμάς καταλήγει κάθε χρόνο στο χειρουργείο, πάσχοντας από ψυχολογική ασθένεια παρ’ ότι το πρόβλημα εμφανίζεται διαφορετικά. Η κατάθλιψη και το άγχος είναι πανταχού παρόντα και άρα αποτελούν μια μεγάλη απειλή για τη δημόσια υγεία.

Στις μέρες μας διαπιστώνουμε, ότι η Ψυχανάλυση έχει μπει στη ζωή μας, περισσότερο απ’ ότι το συνειδητοποιούμε. Αρκεί να σκεφτούμε ότι η παιδεία, η ιατρική, η φιλοσοφία, η τέχνη είναι διαποτισμένες από τις ψυχαναλυτικές ιδέες. Για παράδειγμα στην παιδεία λαμβάνονται αποφάσεις, με γνώμονα το τι συμβαίνει μεταξύ γονέων και παιδιών. Οι γιατροί και οι νοσοκόμοι μαθαίνουν πως να προσεγγίζουν τον άρρωστο. Όλα αυτά ξεκινούν από την αναλυτική γνώση. Υπάρχει λοιπόν αναμφισβήτητα μια διήθηση της κοινωνικής πραγματικότητας από χιλιάδες γνώσεις και προσεγγίσεις της ψυχανάλυσης, χωρίς όμως αυτό να αναγνωρίζεται.

Ο Γάλλος φιλόσοφος και ψυχαναλυτής Pierre Fedida αναφέρει σχετικά στο περιοδικό Le Point: «Εκατό χρόνια μετά την ανακάλυψη του ασυνειδήτου, η θεωρία του δε παύει να είναι αντικείμενο διαξιφισμών κι όμως αν διαβάσουμε και πάλι τον Φρόιντ, βλέπουμε ότι το μοντέλο του είναι περισσότερο σύγχρονο παρά ποτέ. Όσο για τις συγκρούσεις νευροβιολόγων και ψυχαναλυτών, ο καθένας έχει διαφορετικό αντικείμενο, διαφορετικό πεδίο και διαφορετικές μεθόδους  και αν θέλουμε να ανανεώσουμε τη ψυχανάλυση όπως μας προτρέπουν, δεν θα στραφούμε στην επιστήμη της νευροβιολογίας, αλλά θα εξερευνήσουμε καλύτερα όσα η ψυχαναλυτική κλινική – αυτή η εξαίρετη διαδικασία – προσφέρει για να γνωρίσουμε καλύτερα την ανθρώπινη ψυχή».

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



 
Powered by © e4U e4u.gr 1997-2008