DIODOS.info
Όνομα Χρήστη:

Κωδικός:


Lost Password?

Register now!
 

 

 

 

Naikan

Η θεραπευτική δύναμη της αυτοεξέτασης

 

 

του Θεοδόση Μπακάλη ψυχολόγου ψυχοθεραπευτή

 

 

«Η πείρα της ζωής μας βασίζεται σε ό,τι προσέχουμε»

 

Η «ιδέα» της αυτοεξέτασης επιδοκιμάζεται από σχεδόν όλους – πνευματικούς οδηγούς, θεραπευτές, πολιτικούς, επιστήμονες κ.λπ.… Οι περισσότεροι άνθρωποι θα λέγανε ότι η αυτοεξέταση είναι μια «καλή ιδέα» με τον ίδιο τρόπο που οι περισσότεροι άνθρωποι υποστηρίζουν τις ωραίες ιδέες περί «αγάπης», «ειρήνης», «δικαιοσύνης» και «υγιεινού τρόπου ζωής». Όμως, μόνο στην εξάσκηση και στην πράξη οι ιδέες γίνονται πραγματικότητες, και εκεί θα πρέπει να καθορίσουμε και να αξιολογήσουμε την αυτοεξέταση. Πώς τελικά στοχαζόμαστε πάνω στον ίδιο μας τον εαυτό; Ποια είναι η μέθοδος με την οποία μπορούμε να εξετάζουμε τη ζωή μας;

 

 

Τι είναι η Naikan;

 

«Το μόνο πράγμα που έχει ανάγκη ο άνθρωπος είναι να στρέψει την προσοχή του από την αναζήτηση απαντήσεων σε εξωτερικά ερωτήματα, στο μοναδικό αληθινό εσωτερικό ερώτημα για το πώς θα πρέπει να κατευθύνει τη ζωή του. Τότε, όλα τα εξωτερικά ερωτήματα θα απαντηθούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο».

Leo Tolstoy

 

Naikan  είναι μια γιαπωνέζικη λέξη, η οποία σημαίνει «κοίταγμα προς τα μέσα» ή «ενδοσκόπηση». Μια πιο ποιητική ερμηνεία είναι «βλέποντας τον εαυτό με το μάτι του νου». Είναι μια δομημένη μέθοδος αυτοεξέτασης, η οποία μας βοηθάει να καταλάβουμε τον εαυτό μας, τις σχέσεις μας και τη θεμελιώδη φύση της ανθρώπινης ύπαρξης. Η Naikan δημιουργήθηκε από τον Yoshimoto Ishin, έναν ευσεβή Βουδιστή του δόγματος Jodo Shinshu στην Ιαπωνία. Το ισχυρό θρησκευτικό του πνεύμα τον οδήγησε στην πρακτική mishirabe, μιας επίπονης και δύσκολης μεθόδου διαλογισμού. Θέλοντας να κάνει αυτή την ενδοσκόπηση διαθέσιμη στους άλλους, δημιούργησε την Naikan ως μια μέθοδο με ευρεία δυνατότητα πρακτικής.

 

Η βαθιά επίδραση που είχε η Naikan σε πολλά άτομα είχε ως αποτέλεσμα τη χρήση της σε άλλες περιοχές της γιαπωνέζικης κοινωνίας. Σήμερα υπάρχουν στην Ιαπωνία περίπου 40 κέντρα Naikan, ενώ χρησιμοποιείται στη συμβουλευτική ψυχικής υγείας, στη θεραπεία εξαρτήσεων, στην επανένταξη αποφυλακισμένων, στα σχολεία και στις επιχειρήσεις.

 

Η Naikan διευρύνει την αντίληψη της πραγματικότητας. Είναι σαν να στέκεται κανείς στην κορυφή ενός βουνού και αλλάζει το φακό zoom σε ευρυγώνιο. Τώρα μπορεί να απολαύσει ένα ευρύτερο πανόραμα – η προηγούμενη αντίληψη διατηρείται ενώ αυξάνεται αρκετά περιλαμβάνοντας εκείνο που μέχρι τότε ήταν κρυμμένο. Και αυτό που ήταν κρυμμένο κάνει το θέαμα εκπληκτικό.

 

 

Τα Τρία Ερωτήματα

 

Ο στοχασμός Naikan βασίζεται σε τρία ερωτήματα πάνω στα οποία μπορούμε να στοχαστούμε για τις σχέσεις μας με τους άλλους, όπως γονείς, φίλους, δασκάλους, συναδέλφους, παιδιά, και συντρόφους. Μπορούμε επίσης να τα χρησιμοποιήσουμε για να στοχαστούμε πάνω στις σχέσεις μας με κατοικίδια, ή ακόμη και με αντικείμενα όπως αυτοκίνητα και μουσικά όργανα. Σε κάθε περίπτωση, ψάχνουμε για ένα πιο ρεαλιστικό κοίταγμα της συμπεριφοράς μας και του πάρε-δώσε που έλαβε χώρα μέσα στη σχέση.

 

Στην εξέταση της σχέσης μας με κάποιον άλλον ξεκινάμε κοιτάζοντας τι έχουμε λάβει από αυτόν. Η σύζυγος μου μού έκανε ένα φρέσκο χυμό πορτοκάλι σήμερα το πρωί. Ένας συνάδελφος μού δώρισε μια πένα καλλιγραφίας. Κάποιος άνδρας στο συνεργείο αυτοκινήτων μού έδωσε ένα έντυπο συνδιαλλαγής σε περίπτωση ατυχήματος με κάποιον άλλον. Αυτές είναι απλές, ξεκάθαρες περιγραφές της πραγματικότητας. Τα κίνητρα του άλλου προσώπου δεν αλλάζουν το γεγονός ότι ωφελήθηκα από τη συμπεριφορά του. Πολύ συχνά τέτοια πράγματα τα παίρνουμε ως δεδομένα. Χανόμαστε μέσα στην ένταση της ημέρας χωρίς να προσέχουμε τα «μικρά» πράγματα που λαμβάνουμε. Είναι όμως αυτά τα πράγματα «μικρά»; Φαίνονται έτσι γιατί μας στηρίζουν ενώ η προσοχή μας είναι στραμμένη αλλού. Αν όμως τύχει να μείνουμε από βενζίνη ή να χάσουμε τα γυαλιά μας, τα μικρά αυτά πράγματα τραβούν την προσοχή μας και συνειδητοποιούμε ξαφνικά τη σπουδαιότητά τους. Καθώς σημειώνουμε αυτά που λαμβάνουμε από κάποιο πρόσωπο, συνειδητοποιούμε τους τρόπους με τους οποίους μας προσφέρεται στήριξη και φροντίδα. Σε αρκετές περιπτώσεις μπορεί να εκπλαγούμε από το μάκρος ή τη σπουδαιότητα μιας τέτοιας λίστας, με συνέπεια τη φυσική διέγερση μιας αίσθησης ευγνωμοσύνης και εκτίμησης. Χωρίς τη συνειδητή στροφή της προσοχής προς τους μυριάδες τρόπους με τους οποίους μας στηρίζει η ζωή, διακινδυνεύουμε να παγιδευτούμε μόνο στα προβλήματα και στα εμπόδια, αισθανόμενοι όλο και περισσότερο πόνο και αυτολύπηση.

 

Στη συνέχεια, στρέφουμε το βλέμμα μας στο δεύτερο μέρος της εξίσωσης. Τι έχω δώσει εγώ στο άλλο πρόσωπο; Ο Yoshimoto ήταν επιχειρηματίας. Κάθε μήνα έστελνε στους πελάτες του αντίγραφο της κίνησης των συνδιαλλαγών, και το ίδιο έκαναν κι εκείνοι. Σ’ αυτό αναφέρονταν τα προϊόντα που είχε αποστείλει και τα χρήματα που είχε λάβει. Ένα παρόμοιο αντίγραφο λαμβάνουμε από την τράπεζα αναφορικά με το λογαριασμό μας, στο οποίο μας αναλύεται ο ισολογισμός μας. Αν παίρνουμε τις προσπάθειες των άλλων ως δεδομένες, ζούμε σαν να τις δικαιούμαστε.

 

Αν πικραινόμαστε όταν οι άλλοι δεν ικανοποιούν τις απαιτήσεις μας, ζούμε σαν να αξίζουμε οτιδήποτε επιθυμούμε. Καθώς στοχαζόμαστε πάνω στις σχέσεις μας, μία προς μία, αρχίζουμε να βλέπουμε την πραγματικότητα της ζωής μας. Τι είναι άραγε πιο σωστό, να ζούμε τη ζωή μας με σκοπό να συλλέξουμε ό,τι οι άλλοι μας οφείλουν, ή να τη ζούμε προσπαθώντας να ξεπληρώσουμε το χρέος μας σ’ αυτούς; Ακόμη κι αν νομίζουμε ότι ξέρουμε την απάντηση, δεν είναι το ίδιο με το να ανακαλύψουμε την απάντηση.

 

Το τρίτο και τελευταίο ερώτημα είναι το πιο δύσκολο απ’ όλα. Συνήθως, έχουμε επίγνωση του τρόπου με τον οποίο οι άλλοι μάς βάζουν σε μπελάδες και σε δυσκολίες. Ίσως κάποιος μας εμποδίζει όταν οδηγούμε, ή κάποιος στην ουρά του ταχυδρομείου έχει πολλά πακέτα και μας καθυστερεί. Περιστατικά σαν κι αυτά τα παρατηρούμε με μεγάλη προσοχή. Όταν όμως είμαστε εμείς η αιτία της ενόχλησης, δεν το προσέχουμε συνήθως. Ή, αν το κάνουμε, σκεφτόμαστε, «ήταν ατύχημα» ή «δεν το ήθελα», ή ίσως απλά το προσπερνάμε ως «όχι και σπουδαία υπόθεση». Το ερώτημα αυτό είναι πραγματικά σημαντικό. Ο Yoshimoto συμβούλευε ότι όταν στοχαζόμαστε αναφορικά με τον εαυτό μας,  πρέπει να δίνουμε τουλάχιστον το 60% από το χρόνο στο να βλέπουμε πώς προκαλούμε προβλήματα στους άλλους. Αν δεν είμαστε διατεθειμένοι να δούμε και να αποδεχτούμε τις περιπτώσεις στις οποίες γινόμαστε η αιτία της δυστυχίας των άλλων, τότε δεν μπορούμε να γνωρίσουμε αληθινά τον εαυτό μας ή τη χάρη με την οποία ζούμε.

 

Η πρακτική Naikan

 

Η Naikan είναι μια πρακτική αυτοεξέτασης και κατά συνέπεια θα πρέπει να της αφιερώσει κανείς χρόνο και προσπάθεια. Αυτό που μπορεί να σημαίνει από είκοσι λεπτά κατά το τέλος της ημέρας (καθημερινό Naikan), μέχρι την απομόνωση για μία εβδομάδα, όπου γίνεται στοχασμός πάνω σε όλη τη ζωή για πολλές ώρες κάθε ημέρα. Σε κάθε περίπτωση, χωρίς πρακτική η Naikan παραμένει μια καλαίσθητη θεωρία να πλανάται πάνω από τη ζωή μας σαν σύννεφο. Οι βασικές μορφές στοχασμού Naikan είναι οι εξής:

 

·        Καθημερινό Naikan

 

Πρόκειται για την απλούστερη μέθοδο του στοχασμού Naikan και απαιτεί 20-30 λεπτά πριν από το βραδινό ύπνο. Καθισμένοι σε ένα ήσυχο μέρος, χωρίς περισπασμούς, καταγράφουμε τις απαντήσεις στα τρία ερωτήματα σε σχέση με τα γεγονότα της ημέρας. Τι λάβαμε από τους άλλους σήμερα; Τι δώσαμε εμείς στους άλλους σήμερα; Τι προβλήματα και δυσκολίες προκαλέσαμε στους άλλους σήμερα; Είναι σημαντικό να είμαστε συγκεκριμένοι και όχι αφηρημένοι. Για παράδειγμα, αντί να γράψουμε ότι σήμερα λάβαμε τροφή, γράφουμε τη συγκεκριμένη τροφή που λάβαμε  σήμερα. Δεν πρέπει να αφήνουμε έξω από τον κατάλογο πράγματα που μοιάζουν «ασήμαντα» ή πράγματα που λαμβάνουμε καθημερινά. Είναι πολύ σημαντικό να παρατηρήσουμε και να καταγράψουμε πράγματα σαν κι αυτά.

 

·        Στοχασμός Naikan πάνω σε κάποιο Πρόσωπο

 

Πρόκειται για τη βάση της παραδοσιακής μεθόδου Naikan κατά την οποία εξετάζουμε τη ζωή μας στοχαζόμενοι πάνω στις σχέσεις μας με τους άλλους. Γενικά, συνιστώνται περίοδοι 50-60 λεπτών για στοχασμό. Σε καθεμία εξετάζουμε τη σχέση μας κατά τη διάρκεια μιας συγκεκριμένης χρονικής περιόδου. Συνήθως προχωρούμε χρονολογικά, ξεκινώντας από την ημέρα που πρωτο-συναντήσαμε το πρόσωπο. Η περίοδος εξέτασης μπορεί να είναι από 1 εβδομάδα έως 3 - 4 χρόνια, ανάλογα με το πόσο καιρό γνωρίζουμε το πρόσωπο. Για παράδειγμα, ας πούμε ότι κάποιος είναι παντρεμένος δεκαπέντε χρόνια και πριν το γάμο είχε σχέσεις με τη γυναίκα του για τρία χρόνια. Κατά συνέπεια, θα εξετάσει το γάμο του ανά 2-3 χρόνια μέχρις ότου φτάσει στο σήμερα. Σαν μια συνεχιζόμενη πρακτική μπορεί να στοχάζεται πάνω στο γάμο του στο τέλος κάθε μήνα, χρησιμοποιώντας περιόδους 50-60 λεπτών. Με τον ίδιο τρόπο μπορούν να εξετάζονται οι σχέσεις με γονείς, αδέλφια, δασκάλους, και φίλους, χρησιμοποιώντας τρίχρονα διαστήματα γνωριμίας, εκτός από τις περιπτώσεις που αυτή είναι μικρότερη.

 

Η θεραπευτική διάσταση της Νaikan

 

Η συστηματική και ειλικρινής αυτοεξέταση έχει ως αποτέλεσμα τη μεγαλύτερη συνειδητοποίηση για τον τρόπο που ζούμε τη ζωή μας. Κυρίως, όμως, μας βοηθάει να δούμε την αλληλεξάρτησή μας με πρόσωπα, πράγματα και καταστάσεις, με αυτήν την ίδια την εκδήλωση της ζωής. Η συνειδητοποίηση αυτή, σε συνδυασμό με το αίσθημα ευγνωμοσύνης που τη συνοδεύει, αποτελεί ένα από τα βασικότερα στοιχεία για την ψυχική υγεία του ανθρώπου. Όταν αισθανόμαστε ευγνωμοσύνη η καρδιά μας είναι ανοιχτή, θέλουμε να προσφέρουμε, να ανταποδώσουμε ένα μέρος απ' όσα παίρνουμε.

 

Η μέθοδος Naikan εφαρμόζεται τόσο ως θεραπεία ψυχολογικών προβλημάτων και διαταραχών όσο και ως μέθοδος προσωπικής ανάπτυξης και μεγαλύτερης αυτογνωσίας. Στο θεραπευτικό μέρος υπάρχουν αναφορές ψυχοθεραπευτών για θεραπεία νευρώσεων, αλκοολισμού και κατάθλιψης. Υπάρχει επίσης σοβαρή βοήθεια σε προβλήματα γάμου, σχολικού περιβάλλοντος και εργασιακών σχέσεων.

 

Πέρα όμως από τις περιπτώσεις στις οποίες κάποιος αντιμετωπίζει ένα πρόβλημα στην προσωπική του ζωή, η όσο το δυνατόν πιο συχνή αυτοεξέταση αποτελεί την καλύτερη βάση για μια ισορροπημένη και ψυχικά υγιή ζωή. Βλέποντας καθαρά τον τρόπο με τον οποίο υπάρχει και σχετίζεται με τον κόσμο, είναι σε θέση να αποφασίσει προς τα πού θέλει να πάει και τι πρέπει να αλλάξει στη ζωή του. Η όσο το δυνατόν πιο πανοραμική θέαση της κατάστασής μας αποτελεί τη βάση της ψυχικής μας υγείας. Σε μια εποχή κατά την οποία οι σχέσεις του ανθρώπου με το συνάνθρωπο και τη Φύση δοκιμάζονται, η πρακτική  αυτοεξέτασης Naikan είναι ένας από τους καλύτερους τρόπους βοήθειας και θεραπείας.

 

«Εκατό φορές την ημέρα υπενθυμίζω στον εαυτό μου ότι η εσωτερική και εξωτερική μου ζωή εξαρτάται από τον κόπο άλλων ανθρώπων, ζωντανών και νεκρών, και ότι πρέπει να πασχίζω να ανταποδώσω όσο δυνατόν περισσότερα απ’  όσα έχω λάβει και συνεχίζω να λαμβάνω».

Albert Einstein

 

Ο Θεοδόσης Μπακάλης είναι σύμβουλος, ψυχοθεραπευτής και διευθυντής του προγράμματος προσωπικής ανάπτυξης και αυτογνωσίας "Η Τέχνη της Ροής", το οποίο συνδυάζει το Ζεν με τη σύγχρονη συμβουλευτική - ψυχοθεραπεία.

 



 
Powered by © e4U e4u.gr 1997-2008